Metoclopramide
Metoclopramide hoort bij de groep dopamine-antagonisten. Het onderdrukt misselijkheid en braken en versnelt de maagontlasting; het wordt gebruikt bij misselijkheid en braken door onder andere chemotherapie, radiotherapie en operaties, en bij misselijkheid door migraine.
Metoclopramide onderdrukt misselijkheid en braken en versnelt de maagontlasting; het wordt gebruikt bij misselijkheid en braken door bijvoorbeeld chemotherapie, radiotherapie of een operatie, en bij misselijkheid door migraine. De publieksinformatie van apotheek.nl (KNMP) vat samen: “Metoclopramide voorkomt braakneigingen en misselijkheid.” en “De werking begint meestal binnen een uur.” Over het gebruik geldt: “het beste kunt u vaste tijdstippen kiezen, dan vergeet u minder snel een dosis.” Punt van attentie: “In zeldzame gevallen ontstaan bewegingsstoornissen, vooral bij langdurig gebruik. Gebruik metoclopramide daarom niet langer dan 5 dagen.” Ook: “U kunt slaperig worden en u zwak voelen.” en “Rijd geen auto als u last heeft van een slaperig of suf gevoel.”
De officiële productinformatie over metoclopramide in Nederland staat in de Geneesmiddeleninformatiebank van het CBG. Deze pagina is verankerd aan de productpagina van het merkproduct “Primperan injectie 10/2 ml, oplossing voor injectie 10 mg/2 ml”: registratienummer “RVG 05251” en “Handelsvergunninghouder: Vi.Rel Pharma S.r.l.” met adres “Corso Vinzaglio 12 Bis” te “10121 TURIJN (ITALIË)”. De werkzame stof wordt daar gegeven als “METOCLOPRAMIDEHYDROCHLORIDE 1-WATER 5,3 mg/ml SAMENSTELLING overeenkomend met METOCLOPRAMIDE 4,5 mg/ml” met ATC-code “A03FA01 - Metoclopramide”; de status van het product is “GOEDGEKEURD”, met de toelichting “Dit geneesmiddel is goedgekeurd voor gebruik bij de hier vermelde indicatie.” en “Verkrijgbaarheid: Uitsluitend recept”. In de patiëntinformatie op dezelfde pagina staat: “Primperan injectie 10/2 ml is een anti-emeticum” en “Het werkt op een gedeelte van de hersenen waardoor misselijkheid en braken worden voorkomen”.
De lijst met toepassingen volgt de rubriek Indicaties van de preparaattekst Metoclopramide in het Farmacotherapeutisch Kompas (Zorginstituut Nederland) woordelijk; de kop van die preparaattekst luidt “Geneesmiddel dopamine-antagonisten A03FA01” en de groepsbepaling aldaar “metoclopramide hoort bij de groep dopamine-antagonisten”. De offlabel-regels aldaar — “Offlabel: Misselijkheid en braken door zwangerschap.” en “Offlabel: Neuritis vestibularis/labyrintitis” — zijn buiten de lijst gelaten. De rubrieken Advies en Doseringen van de preparaattekst zijn niet overgenomen. De omschrijvingen van werking en de patiëntenvoorzichtigheden op deze pagina komen van dezelfde preparaattekst en van de publieksinformatie van apotheek.nl (KNMP); beide informatievlakken worden hier alleen voor de richting van de werking, de geneesmiddelgroep en de voorzichtigheden gebruikt — merk-, vergunnings- en fabrieksgegevens komen uitsluitend uit de hierboven geciteerde CBG-productpagina.
Raadpleeg voor dosering altijd de bijsluiter en het voorschrift van de eigen behandelaar. Deze pagina is informatie, geen medisch advies. Overleg vóór gebruik, wijziging of stopzetting met uw arts of apotheker.
Hoe het werkt
Legt uit wat het middel in het lichaam doet; niet over dosering, bijwerkingen of veiligheid.
Een analogie
In de hersenen zit een braakcentrum dat op dopamine reageert als op een startsein voor misselijkheid. Metoclopramide zet dat startsein op slot en geeft de maag bovendien een duw in de rug, zodat voedsel sneller doorstroomt en de misselijkheid afneemt.
In eenvoudige termen
Primperan injectie 10/2 ml is een anti-emeticum. Het bevat een geneesmiddel genaamd “metoclopramide”. Het werkt op een gedeelte van de hersenen waardoor misselijkheid en braken worden voorkomen.
In de diepte
Het Farmacotherapeutisch Kompas (rubriek Eigenschappen) formuleert: “Gesubstitueerd benzamide met centrale en perifere antidopaminerge eigenschappen. Het anti-emetische effect is het gevolg van antagonisme van D 2 -receptoren in de chemoreceptor-triggerzone en het braakcentrum van de medulla, en van antagonisme van 5HT 3 -receptoren en agonisme van 5HT 4 -receptoren. Verder versterkt metoclopramide de peristaltiek van het proximale deel van het maag-darmkanaal, verhoogt het de tonus van de onderste sluitspier van de oesofagus en ontspant het de pylorus.” De groepsbepaling aldaar: “metoclopramide hoort bij de groep dopamine-antagonisten”. De werkingssnelheid aldaar: “Werking: i.v. binnen 1–3 min, i.m. binnen 10-15 min, oraal binnen 30-60 min”. De kinetische gegevens van de preparaattekst: “F oraal 60–100% door sterk en variabel first-pass-effect, i.m. eveneens 60-100%” en “T 1/2el 5–6 uur, bij matige tot ernstig gestoorde nierfunctie 10–15 uur”. De GIB-productpagina geeft de werkzame stof als “METOCLOPRAMIDEHYDROCHLORIDE 1-WATER 5,3 mg/ml SAMENSTELLING overeenkomend met METOCLOPRAMIDE 4,5 mg/ml” met “Farmaceutische vorm: Oplossing voor injectie” en “Toedieningsweg: Intramusculair gebruik, Intraveneus gebruik”.
Bekijk het in beweging
Schematische animatie van het mechanisme — vereenvoudigd voor de duidelijkheid, niet op schaal.
Het startsein voor misselijkheid: op slot
- In de hersenen zit een braakcentrum dat op dopamine reageert als op een startsein voor misselijkheid.
- Het anti-emetische effect is het gevolg van antagonisme van D 2 -receptoren in de chemoreceptor-triggerzone en het braakcentrum van de medulla, en van antagonisme van 5HT 3 -receptoren en agonisme van 5HT 4 -receptoren.
- Metoclopramide zet dat startsein op slot en geeft de maag bovendien een duw in de rug, zodat voedsel sneller doorstroomt en de misselijkheid afneemt.
- Het werkt op een gedeelte van de hersenen waardoor misselijkheid en braken worden voorkomen.
Doelwit: D2-receptor in het braakcentrum
Gesubstitueerd benzamide met centrale en perifere antidopaminerge eigenschappen. Het anti-emetische effect is het gevolg van antagonisme van D 2 -receptoren in de chemoreceptor-triggerzone en het braakcentrum van de medulla, en van antagonisme van 5HT 3 -receptoren en agonisme van 5HT 4 -receptoren. Verder versterkt metoclopramide de peristaltiek van het proximale deel van het maag-darmkanaal, verhoogt het de tonus van de onderste sluitspier van de oesofagus en ontspant het de pylorus.
Goedgekeurde toepassingen
Goedgekeurde toepassingen verschillen per land en veranderen in de tijd. Volg altijd de lokale productinformatie.
Goedgekeurde toepassingen in Netherlands
Zorginstituut Nederland (Farmacotherapeutisch Kompas)- Preventie van vertraagde, door chemotherapie geïnduceerde misselijkheid en braken (CINV) bij volwassenen en als tweedelijns optie bij kinderen (1–18 jaar).
- Preventie van door radiotherapie geïnduceerde misselijkheid en braken (RINV) bij volwassenen.
- Preventie van postoperatieve misselijkheid en braken (PONV) bij volwassenen en behandeling van vastgesteld postoperatief braken als tweedelijnsoptie bij kinderen (1–18 jaar).
- Symptomatische behandeling van misselijkheid en braken o.a. door migraine. Bij migraine gebruiken in combinatie met een analgeticum, om de absorptie van het analgeticum te bevorderen.
Officiële bronnen
De uitspraken op deze pagina zijn herleidbaar naar deze documenten.
- Geneesmiddeleninformatiebank (CBG): productinformatie Primperan injectie 10/2 ml, oplossing voor injectie 10 mg/2 ml (RVG 05251)
College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG)
- Farmacotherapeutisch Kompas: preparaattekst Metoclopramide (Zorginstituut Nederland)
Zorginstituut Nederland
Deze pagina legt uit hoe een geneesmiddel werkt – dat vervangt de bijsluiter niet. Wat voor jouw situatie geldt, staat in die bijsluiter; vraag het gerust aan je apotheker.
MedUnfold biedt educatieve content en is geen medisch advies. Volg altijd de lokale productinformatie en je zorgverlener.