Methylfenidaat
Methylfenidaat hoort bij de groep amfetaminen en heeft een stimulerende werking op het centrale zenuwstelsel. Het wordt gebruikt bij ADHD (aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit) van 6 tot 18 jaar als onderdeel van een behandelprogramma, bij bepaalde toedieningsvormen ook bij ADHD bij volwassenen, en bij narcolepsie (slaapziekte).
De officiële productinformatie over methylfenidaat in Nederland staat in de Geneesmiddeleninformatiebank van het CBG. Deze pagina is verankerd aan de productpagina van het merkproduct “Ritalin, tabletten 10 mg”: registratienummer “RVG 03957” en “Handelsvergunninghouder: InfectoPharm Arzneimittel und Consilium GmbH” met adres “Von-Humboldt-Str. 1” te “64646 HEPPENHEIM (DUITSLAND)”. De werkzame stof wordt daar gegeven als “METHYLFENIDAATHYDROCHLORIDE 10 mg/stuk SAMENSTELLING overeenkomend met METHYLFENIDAAT 8,6 mg/stuk” met ATC-code “N06BA04 - Methylphenidate”; verder wordt vermeld “Farmaceutische vorm: Tablet” en “Toedieningsweg: Oraal gebruik”. De status van het product is “GOEDGEKEURD” met de toelichting “Dit geneesmiddel is goedgekeurd voor gebruik bij de hier vermelde indicatie.” en “Verkrijgbaarheid: Uitsluitend recept”, dus een voorschrift is vereist. In de patiëntinformatie op dezelfde pagina staat: “Dit medicijn wordt gebruikt voor de behandeling van aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit (ADHD).” en “Het wordt gebruikt bij kinderen en jongeren in de leeftijd van 6 tot 18 jaar.”
De lijst met toepassingen volgt de rubriek Indicaties van de preparaattekst methylfenidaat in het Farmacotherapeutisch Kompas (Zorginstituut Nederland) woordelijk, inclusief de vormgebonden koppen van die rubriek; de kop van die preparaattekst luidt “Geneesmiddel amfetaminen N06BA04” en de groepsbepaling aldaar luidt “methylfenidaat hoort bij de groep amfetaminen”. De rubrieken Advies en Doseringen van de preparaattekst zijn niet overgenomen. De omschrijvingen van werking op deze pagina komen van dezelfde preparaattekst en van de publieksinformatie van apotheek.nl (KNMP); beide informatievlakken worden hier alleen voor de richting van de werking en de geneesmiddelgroep gebruikt — merk-, vergunnings- en fabrieksgegevens komen uitsluitend uit de hierboven geciteerde CBG-productpagina. apotheek.nl geeft de richting zo aan: “Methylfenidaat zorgt ervoor dat u meer aandacht heeft. Ook verbetert het uw stemming en werkt het opwekkend.” Dit geneesmiddel is bovendien Opiumwet-gereguleerd: “Het preparaat valt onder de bepalingen van de Opiumwet in zijn volle omvang.” Raadpleeg voor dosering altijd de bijsluiter en het voorschrift van de eigen behandelaar.
Deze pagina is informatie, geen medisch advies. Deze pagina beschrijft de werking en de goedgekeurde toepassingen; ze is geen vervanging van rubriek 4 (Waarschuwingen en voorzorgen) en de bijsluiter. Bijwerkingen zoals rusteloosheid, duizeligheid of slaperigheid kunnen het autorijden beïnvloeden — zoals apotheek.nl zegt: “Heeft u last van deze bijwerkingen? Dan mag u niet autorijden.” Overleg vóór wijziging of stopzetting met uw arts of apotheker.
Hoe het werkt
Legt uit wat het middel in het lichaam doet; niet over dosering, bijwerkingen of veiligheid.
Een analogie
ADHD is als een radio die voortdurend van zender springt. Methylfenidaat zet de regelaar van dopamine en noradrenaline in de hersenen net iets hoger, waardoor het makkelijker wordt de aandacht bij één taak te houden en impulsiever handelen af te remmen. Het middel geneest ADHD niet; het vermindert de klachten zolang het wordt gebruikt, als onderdeel van een breder behandelprogramma met ook begeleiding en gedragstherapie.
In eenvoudige termen
Ritalin bevat de werkzame stof methylfenidaathydrochloride, een stof die het centrale zenuwstelsel stimuleert. Dit medicijn wordt gebruikt voor de behandeling van aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit (ADHD). Het wordt gebruikt bij kinderen en jongeren in de leeftijd van 6 tot 18 jaar. Het wordt alleen gebruikt wanneer andere behandelingen zonder gebruik van medicijnen, zoals deskundige begeleiding en gedragstherapie, niet tot goede resultaten hebben geleid.
In de diepte
Het Farmacotherapeutisch Kompas (rubriek Eigenschappen) formuleert: “Methylfenidaat heeft een stimulerende werking op het centrale zenuwstelsel. Het is een indirect werkend sympathicomimeticum en lijkt in farmacologische eigenschappen op de amfetaminen. Het werkingsmechanisme is niet helemaal bekend. Verondersteld wordt dat methylfenidaat de heropname van noradrenaline en dopamine in het presynaptische neuron blokkeert en daardoor de afgifte van de neurotransmitters in de extraneuronale ruimte vergroot.” De groepsbepaling aldaar: “methylfenidaat hoort bij de groep amfetaminen”. De kinetische gegevens van de preparaattekst: “Metabolisering snel en extensief tot inactieve metaboliet.”, “Eliminatie vnl. met de urine als metaboliet.” en “T 1/2el ca. 2 uur”. De GIB-productpagina geeft de samenstelling als “METHYLFENIDAATHYDROCHLORIDE 10 mg/stuk SAMENSTELLING overeenkomend met METHYLFENIDAAT 8,6 mg/stuk” met “Farmaceutische vorm: Tablet” en “Toedieningsweg: Oraal gebruik”. De patiëntinformatie van het CBG beschrijft het effect zo: “Dit medicijn verbetert de activiteit van bepaalde delen van de hersenen, die een te lage activiteit vertonen.”
Bekijk het in beweging
Schematische animatie van het mechanisme — vereenvoudigd voor de duidelijkheid, niet op schaal.
ADHD is als een radio die voortdurend van zender springt
- Methylfenidaat zet de regelaar van dopamine en noradrenaline in de hersenen net iets hoger, waardoor het makkelijker wordt de aandacht bij één taak te houden en impulsiever handelen af te remmen.
- Ritalin bevat de werkzame stof methylfenidaathydrochloride, een stof die het centrale zenuwstelsel stimuleert.
- Het is een indirect werkend sympathicomimeticum en lijkt in farmacologische eigenschappen op de amfetaminen.
- Het middel geneest ADHD niet; het vermindert de klachten zolang het wordt gebruikt, als onderdeel van een breder behandelprogramma met ook begeleiding en gedragstherapie.
Doelwit: Heropname van noradrenaline en dopamine in het presynaptische neuron
Methylfenidaat heeft een stimulerende werking op het centrale zenuwstelsel. Het is een indirect werkend sympathicomimeticum en lijkt in farmacologische eigenschappen op de amfetaminen. Het werkingsmechanisme is niet helemaal bekend. Verondersteld wordt dat methylfenidaat de heropname van noradrenaline en dopamine in het presynaptische neuron blokkeert en daardoor de afgifte van de neurotransmitters in de extraneuronale ruimte vergroot.
Goedgekeurde toepassingen
Goedgekeurde toepassingen verschillen per land en veranderen in de tijd. Volg altijd de lokale productinformatie.
Goedgekeurde toepassingen in Netherlands
Zorginstituut Nederland (Farmacotherapeutisch Kompas)- Alle toedieningsvormen
- ADHD (aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit) bij kinderen van 6 tot 18 jaar, als onderdeel van een uitgebreid behandelprogramma (met inbegrip van psychologische, opvoedkundige en sociale maatregelen), indien orthopedagogie alleen onvoldoende blijkt te zijn.
- Beoordeel vóór behandeling eerst grondig de ernst en chroniciteit van de klachten in relatie tot de leeftijd van het kind.
- Alle tabletten mga en Medikinet CR tevens
- ADHD bij volwassenen, als onderdeel van een uitgebreid behandelprogramma, als orthopedagogie alleen onvoldoende blijkt te zijn.
- De diagnose dient middels een gestructureerd patiënteninterview vastgesteld te worden met daarbij de constatering van een matige tot ernstige functionele stoornis in ten minste twee settings (zoals het sociale, academische of beroepsfunctioneren), waarbij aanwezigheid in de kindertijd (retrospectief) vereist is. De behandeling mag niet begonnen worden als verificatie van ADHD in de kindertijd door derden onzeker is.
- Alleen tablet zonder gereguleerde afgifte
- Narcolepsie.
Officiële bronnen
De uitspraken op deze pagina zijn herleidbaar naar deze documenten.
- Geneesmiddeleninformatiebank (CBG): productinformatie Ritalin, tabletten 10 mg (RVG 03957)
College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG)
- Farmacotherapeutisch Kompas: preparaattekst methylfenidaat (Zorginstituut Nederland)
Zorginstituut Nederland
Deze pagina legt uit hoe een geneesmiddel werkt – dat vervangt de bijsluiter niet. Wat voor jouw situatie geldt, staat in die bijsluiter; vraag het gerust aan je apotheker.
MedUnfold biedt educatieve content en is geen medisch advies. Volg altijd de lokale productinformatie en je zorgverlener.